deVoedingswijzer

Wat doet voeding met ons - wat doen wij met voeding

Zoeken

Vlees, melk, eieren

Landbouwhuisdieren leveren ons vlees, melk en eieren. Plus natuurlijk hun gezelschap, hun trekkracht, wol, en leer. En heel veel mest, of we dat nu leuk vinden of niet. We beperken ons hier tot het voedsel.

De Nederlandse veehouderij is om twee redenen wereldberoemd:
1. De melkveehouderij heeft al eeuwenlang koeien die tot de beste ter wereld behoren; dat zorgt bovendien voor het typisch Hollandse landschap met koetjes in de wei.
2. De extreem hoge productiviteit van de zeer intensieve houderij van varkens, kippen en vleesrunderen.

De weilanden, voor koeien, schapen en ander vee, beslaan ruim 1 miljoen hectare (10.000 km²), dat is ruim een kwart van Nederland. Het totale boerenland, met akkers, boerderijen en schuren, is bijna twee keer zo groot.

Kracht is zwakte

De kracht van de veehouderij in Nederland, maar ook in veel andere landen, is dat diverse rassen hoogproductief zijn gefokt: ze geven enorm veel melk, of veel goed vlees.

Maar op de langere termijn is dat tegelijk de zwakte. Op deze manier blijven er maar enkele rassen over, de rest sterft uit. Als andere eigenschappen belangrijk worden (bijvoorbeeld weerstand tegen ziektes), dan kunnen ook die zijn uitgestorven. De Wereldlandbouworganisatie FAO waarschuwde daar medio 2007 voor.

Economisch belang

De land- en tuinbouw zijn van groot belang voor de Nederlandse economie. Verdiende ons land vroeger veel met koeien en hun producten, later werd varkensvlees een grote inkomstenbron. Tegenwoordig is vooral de tuinbouw een krachtige en groeiende sector. Zie bijvoorbeeld het Landbouw-Economisch Bericht (LEB) 2010.

'Bio-industrie' loopt ten einde

De grootschalige en intensieve veehouderij heeft Nederland veel geld opgeleverd, maar ook veel problemen (verzuring en mestoprobleem). De roep om een einde te maken aan deze 'bio-industrie' klinkt steeds luider.

De melkveehouderij ziet zelf ook wel dat er het nodige moet veranderen. Een aardig initiatief voor vernieuwing is Courage.
Het ministerie van Landbouw ondersteunt pogingen om de veehouderij duurzamer te maken. Mei 2009 werden weer enkele kleine stapjes gezet.

Dieren kijken

Veel algemene informatie over de gang van zaken op een boerenbedrijf is te vinden bij Het Kleine Loo. Zeer leesbaar, met goede tekeningen, maar soms wat eenzijdig positief voor de agrarische wereld.

'Wageningen' heeft een overzicht zeldzame huisdieren gemaakt. Dit is vooral bedoeld voor wetenschappers.

Deze pagina gaat verder over melkvee.
Er zijn ook pagina's over rundvee, varkens en kippen.
Of kijk direct bij de informatie over vlees en eiwit.

Melkvee

"Melk is goed voor elk", zei men vroeger, en daar is niet zoveel tegenin te brengen. Hoewel, melk is vooral goed voor kinderen. Volwassenen zijn beter af met gefermenteerde zuivel: kaas en karnemelk. Zie verder bij zuivel.

De melkveehouderij heeft als doel de productie van melk en afgeleide producten. Deze tak van bedrijvigheid ligt al eeuwenlang mede aan de basis van welzijn en welvaart in Nederland: zuivel consumeren is gezond, en de export van kaas en boter leverde aardig wat geld op.

Koeien in de wei is mooi om te zien, en de beesten houden er ook van. Door scheten en boeren te laten dragen ze wel bij aan het broeikaseffect. Steeds vaker staan koeien alleen nog maar op stal; dat is makkelijker voor de boeren en dus goedkoper. Bekijk bijvoorbeeld de webcam in deze stal.

Steeds minder koeien

De koeienpopulatie in Nederland is sinds het jaar 2000 ongeveer vier miljoen stuks; tien jaar eerder waren het er nog 5 miljoen. Dit is inclusief vleesvee en jongvee. Het aantal koeien dat daadwerkelijk melk geeft, is krap 1,5 miljoen.

Het aantal melkkoeien zal licht blijven dalen. Want per koe stijgt de melkproductie nog steeds, terwijl Nederland in totaal niet meer dan 11 miljard liter melk mag produceren. Dat is het nationale quotum, zo is binnen de Europese Unie afgesproken. Ook het aantal boerderijen met melkkoeien zal verder dalen dan de 18.000 in 2010.

Kalfjes als bijproduct

Koeien geven alleen melk nadat ze een kalfje hebben gebaard. Dat melkgeven kunnen de boeren ruim 300 dagen rekken, ook al is het beest opnieuw zwanger geworden (altijd met KI, nooit met een echte stier). Twee maanden voor de nieuwe geboorte wordt de koe met een spuitje 'droog gezet', om alle krachten te kunnen geven aan het nieuw te werpen jong.

De jong geboren kalfjes bestaan voor de helft uit vrouwtjes – die worden zo snel mogelijk (na ongeveer een jaar) zwanger gemaakt om daarna melk te kunnen geven. De andere helft bestaat uit stiertjes – die worden van lieverlee gebruikt om snel vet te mesten en te slachten. De kalfsvleesindustrie is dus eigenlijk een noodzakelijke bijproduct van de melkveehouderij.

Biologische melk

De biologische melkveehouderij in Nederland is heel bescheiden in omvang. Er zijn nu te weinig consumenten bereid om biologische melk te kopen, zodat deze sector nauwelijks groeit. Neem een kijkje bij biologische melkveehouderij de Beekhoeve.

Meer over koeien:

Neem een kijkje bij koeienboer Lont, of op de boerderij de Agrohof. Of bezoek hightech proefboerderij de Waiboerhoeve.
Veel algemene koeien-informatie bij KoeienStartkabel of Landleven; oude rassen (ook van andere dieren) te zien bij SZH.
Melken gebeurt al vaak met melkrobots
Het boerenleven: boer Max van Tilburg
Voor fokkerij zie: CR-Delta, Holland Genetics
Zuivelinfo: Productschap Zuivel, Zuivelpagina

Peters Farm:
kijkje in de stal

Een goed voorbeeld van openheid is te vinden bij Peters Farm. Dat is een project uit de vleesindustrie. Op ieder stukje verpakt vlees van het 'merk' Peters Farm staat een code. Wie surft naar www.petersfarm.com en die code intikt, kan zien van welke boerderij het dier afkomstig was dat dit stukje vlees leverde.

Zelfs is aan diverse boerderijen van Peters Farm een virtueel bezoekje te brengen, omdat daar een webcam is geïnstalleerd.
Helaas komen we niet te weten welk voer de beesten kregen, en of ze ook ziek geweest zijn en medicijnen slikten. De openheid en eerlijkheid kunnen dus nog een stuk beter, maar Peters Farm is beslist op de goede weg.

Een vergelijkbare aanpak bestaat bij Friki kip.

100.000 liter-koeien

Het zijn absolute topkoeien die tijdens hun leven tot wel 100.000 liter melk geven. Gemiddeld komen ze niet verder dan circa 7.500 liter per jaar, en dat meestal niet langer dan acht jaar.

 

'Van de fabriek'

Ze bestaan echt, stadse kinderen die niet beter weten dan dat melk afkomstig is 'van de fabriek' of 'van de supermarkt'. Waarschijnlijk weten ze veel méér over cola.

Nu komt melk inderdaad altijd uit de fabriek, eenvoudig omdat rauwe melk niet verkocht mag worden. En Nederlandse melk komt bijna altijd van de enige zuivelcoperatie die is overgebleven na een proces van fusie op fusie: FrieslandCampina.

Mocht er wat mis zijn met de melk dan merken ze dat doorgaans op de fabriek. Soms gaat het daarna nog mis. Dan is niet meer na te gaan van welke boerderij een bepaalde liter melk afkomstig is. Want op de fabriek komt alle melk in één grote plas. Sterker nog: de tankwagen die de melk bij de boer ophaalt, mengt melk van diverse boerijen al. Op die tankwagen is overigens apparatuur aanwezig voor een eerste kwaliteitscontrole.

 

'De staat van het dier'

Hoe gaan wij om met dieren? Hoe staat het met het dierenwelzijn in Nederland?

In 'De staat van het dier' staat het allemaal beschreven. Dit eerste complete overzicht van dierenwelzijn presenteerde het ministerie van Landbouw in maart 2010.