deVoedingswijzer

Wat doet voeding met ons - wat doen wij met voeding

Zoeken

Dierziektes

De Nederlandse veehouderij is de afgelopen tien jaren getroffen door diverse ziekte-uitbraken. Varkens kregen de varkenspest, kippen de vogelpest en koeien kregen massaal mond- en klauwzeer en sporadisch de gekkekoeienziekte.

Bovendien bleken de dieren soms, via het voer, vervuild met dioxine of andere troep. Is dat nou toeval? En kan het weer gebeuren?

Geen toeval

Toeval kunnen die ziekte-uitbraken nauwelijks genoemd worden. Diverse deskundigen waarschuwden vooraf 'dat je erop kon wachten' tot een ziekte zich voordeed. Als oorzaken noemden zij de zeer intensieve dierhouderij en de vele internationale transporten met dieren.

Daar komt bij dat de dieren worden geselecteerd en gefokt op een snelle groei, wat ten koste gaat van de natuurlijke weerstand tegen ziektes.

Gevaarlijk?

Zijn deze dierziektes gevaarlijk voor mensen? Ten dele wel, om twee redenen.

1. Sommige ziektes kunnen ook mensen infecteren.

2. Door gebruik van antibiotica bij dieren kunnen zogeheten multi-resistente bacteriën ontstaan; als mensen daar ziek van worden, is genezing erg moeilijk.

Behalve al deze dierziektes, dragen dieren vaak ook ziektes bij zich waar ze zelf nauwelijks last van hebben, maar die bij mensen wel voedselvergifiging kunnen veroorzaken; het gaat dan om bijvoorbeeld Salmonella- en Campylobacterbacteriën.

Overzicht dierziektes

Er zijn heel wat dierziekts waar ook mensen last van kunnen krijgen. Bacteriën die dit soort ziektes veroorzaken, heten zoönosen. Een overzicht staat op de site van het RIVM.

Hieronder geven we een korte toelichting op de verschillende dierziektes van de afgelopen jaren, plus het gevaar (of niet) voor mensen. We noemen MKZ, BSE, varkenspest, vogelpest, blauwtong en Qkoorts.

MKZ

Mond- en klauwzeer is een virusaandoening, die zorgt voor blaren op de bek en jeuk aan de klauwen. Alleen 'evenhoevigen' kunnen daar last van krijgen: koeien, schapen en varkens, die hebben twee hoefjes per poot. Paarden niet, want die hebben er één. Mensen kunnen geen mkz krijgen. Het eten van vlees van een besmet dier is niet schadelijk voor de gezondheid.

MKZ is zeer besmettelijk. Een beest dat ziek is en even hoest, kan zó de hele stal besmetten. Daarom worden, als de ziekte wordt vastgesteld, heel drastische maatregelen genomen. Hele gebieden worden afgezet, en daarbinnen worden alle evenhoevigen voor de zekerheid gedood. Bij de laatste mkz-uitbraak in 2001 zijn in Nederland 260.000 koeien en schapen gedood. In Engeland, waar de ziekte eerder begon, zijn 3,8 miljoen dieren gedood.
Een alternatief voor massaal afslachten is inenten. Het lijkt erop dat dat vooraan wel wordt toegestaan

Zie ook het MKZ-dossier van AgriHolland of het ministerie van EL&I.

BSE

BSE heet ook wel gekkekoeienziekte; de officiële naam is bovine spongiform encephalopaty. Het is een merkwaardige aandoening, die pas twintig jaar bekend is. De oorzaak is niet een bacterie of virus, maar een prion: een soort eiwit met een eigen willetje, dat bovendien beter bestand is tegen verhitting dan bacteriën of virussen. Hoe dit zo heeft kunnen ontstaan, is niet goed bekend. BSE tast de hersens aan; de koe gaat waggelend lopen, zakt door de poten en gaat dood.

BSE is niet zo besmettelijk als bijvoorbeeld mond- en klauwzeer (mkz). Maar wel veel gevaarlijker. Een besmet dier sterft. Bovendien is BSE waarschijnlijk ook schadelijk voor mensen. BSE kan bij mensen mogelijk leiden tot de ziekte van Creutzfeldt-Jakob, een dodelijke hersenaandoening. In 2005 lijkt in Nederlande een eerste mens hierdoor overleden. Wegens deze schadelijkheid voor mensen worden nu in heel Europa alle koeien in het slachthuis getest op BSE.

Bij schapen bestaat er net zoiets: scrapie. Die ziekte is al veel langer bekend. Beide ziektes lijken met elkaar te maken te hebben. Voorzover bekend is scrapie niet schadelijk voor mensen.
Sinds begin 2005 lijken ook geiten hun eigen variant van BSE te kunnen krijgen.

Ook hier dossiers bij AgriHolland en EL&I.

Varkenspest

Varkenspest is een virusziekte waarvoor alleen varkens bevattelijk zijn. Voor mensen is het niet schadelijk, en het eten van besmet vlees is dus niet direct gevaarlijk.

Varkenspest is zeer besmettelijk. Net als bij mond- en klauwzeer worden er drastische maatregelen genomen als de ziekte ergens wordt geconstateerd. Om de zoveel jaar steekt deze ziekte de kop op. Want bijvoorbeeld in Duitsland dragen wilde zwijnen, die vrij in de bossen leven, de ziekte bij zich. Vogels kunnen het virus overbrengen, onder meer via hun uitwerpselen.

De laatste uitbraak van varkenslpest in Nederland was in 1997 en '98. De varkensstapel verminderde er met 2,5 miljoen dieren door. De bestrijding kostte 4 miljard gulden, waarvan de overheid 1,5 miljard bijdroeg.

Kijk verder in het dossier 'Overigens dierziektes' van EL&I.

Vogelpest = vogelgriep

Er bestaan twee soorten: pseudo en klassieke vogelpest (Aviaire infuenza). De pseudo ('nep') is lastig, maar niet zo ernstig. De klassieke is voor kippen, eenden en ganzen zeer besmettelijk, en dodelijk.

Voor mensen lijkt het eten van vlees van besmette dieren niet schadelijk - maar het moet onmogelijk zijn dat besmet vlees te koop is. Want contact met levende besmette dieren kan dodelijk zijn voor mensen. Tijdens de epidemie van klassieke vogelpest in 2003 is een Nederlandse dierenarts overleden die het vogelpestvirus onder de leden had.

Inmiddels is in zuid-oost Azië gebleken dat het vogelgriepvirus op mensen kan overspringen. Daar zijn al tientallen mensen aan overleden. De vrees bestaat dat het virus (nadat het zich heeft weten te veranderen) ook van mens op mens kan overspringen - dat zou een ramp kunnen veroorzaken met (vele) miljoenen doden als gevolg.

De uitbraak van vogelpest in 2003 kostte aan circa dertig miljoen dieren het leven; er waren in Nederland ongeveer 100 miljoen kippen. Heel tragisch was dat veel mensen verplicht werden hun hobbykippen te laten doden, omdat ook die besmet hadden kunnen zijn. De economische schade is ook aanzienlijk: naar schatting 750 miljoen euro. Nederland was met 7 miljard stuks per jaar de grootste exporteur van eieren.

Een horror-scenario is dat het vogelgriepvirus zich zodanig weet te wijzigen dat het van mens op mens kan overspringen – dat zou tot miljoenen doden kunnen leiden!

Alweer dossiers bij AgriHolland en EL&I.

Blauwtong

Blauwtong is een virusaandoening bij schapen. Om precies te zijn: bij herkauwers, maar koeien en geiten worden er meestal niet ziek van. Schapen kunnen er ook dood aan gaan.
Dit virus is niet gevaarlijk voor mensen; ook honden en katten worden er niet ziek van.

Meer informatie is te vinden bij het ministerie van EL&I.

Q-koorts

De Q-koorts is een ziekte die vooral bij geiten voorkomt, maar ook wel bij andere dieren. Ook mensen kunnen ziek worden van deze bacterie-aandoening. In Nederland komt deze ziekte vooral sinds 2005 voor. Er zijn al ruim tweeduizend mensen ziek door geworden, en vijf doden worden hieraan toegeschreven. Daarmee is deze ziekte in Nederland dus dodelijker dan de Mexicaanse griep!
Dossier bij EL&I.

Schmallenbergvirus

Het Schmallenbergvirus (zo genoemd naar de Duitse plaats waar het voor het eerst werd weergenomen) stak eind 2011 de kop op. Zieke schapen, geiten en ook koeien werpen vervormde en dode jongen. Het lijkt een typisch vee-virus, dat geen schade toebrengt aan mensen. Maar dat weet niemand zeker, omdat er nog veel onbekend is over die nieuwe virus.
Meer info bij het LEI.

 

Multiresistente bacteriën

Intensieve veehouders gebruiken vaak antibiotica; het terugdringen daarvan wil maar niet lukken; in 2009 een klein beetje.
Hierdoor ontstaan gemakkelijk bacteriestammen die bestand zijn tegen meerdere soorten antibiotica.

Die resistentie kan overgaan op andere bacteriesoorten, die bijvoorbeeld mensen ziek kunnen maken. Dat gebeurt ook. Onder veeboeren komen deze moeilijk te bestrijden ziektes vaker voor. Varkens- en kalverhouders die in het ziekenhuis belanden, moeten soms in quarantaine, omdat ze de moeilijk te bestrijden MRSA -bacterie bij zich dragen.

Lees meer op onze pagina over antitioticaresistentie.

 

 

Meer ziektes

Er bestaan nog veel meer ziektes en aandoeningen voor dieren. Het ministerie van LNV heeft er een apart dossier over.