deVoedingswijzer

Wat doet voeding met ons - wat doen wij met voeding

Zoeken

Melk: krachtvoer

Melk is het eerste voedsel dat ieder mens krijgt – van de eigen moeder. Niet verwonderlijk dus dat we melk associëren met gezondheid.

Het belang van zuivel voor een goede, volwaardige voeding kan moeilijk worden overdreven. In (koe)melk zitten diverse nuttige voedingsstoffen. Het gaat dan zowel om de basisstoffen zoals eiwitten, calcium en melksuiker, alsook om heel kleine hoeveelheden stofjes met een medicinale werking.

Voor kalfjes en kinderen

Koemelk is bedoeld voor de kalfjes, maar mensen pikken het al eeuwenlang in. Melk is ook letterlijk bedoeld voor zuigelingen, en kinderen. Volwassenen zijn beter af met karnemelk.

Een nadeel van melk voor volwassenen is dat het verzadigd vet bevat. Maar dat valt mee: in november 2010 leerde Wagenings onderzoek dat één glas melk per dag een 6 % lagere kans geeft op hart- en vaatziekten, en drie glazen leveren een 18 % lagere kans.

Veel beter voor de gezondheid zijn de diverse stammen melkzuurbacteriën die aan zuivel kunnen worden toegevoegd. Daar zijn honderden, misschien wel duizenden onderzoeken naar gedaan, met vrijwel allemaal positieve resultaten.

Veelzijdige grondstof

Melk moet vóór het drinken worden verhit om eventuele ziektekiemen te doden en is daarna, ook gekoeld, maar beperkt houdbaar. Daarom is het prettig dat van melk veel andere producten kunnen worden gemaakt die bijna allemaal langer houdbaar zijn.

• Boter is eigenlijk gewoon melkvet. Daar kan weinig mis mee gaan; het kan alleen ranzig worden.
• Kaas is ingedikte melk waar enzymen en bacteriën op inwerken. Over de hele wereld ontdekten mensen het proces van kaasmaken, wat leidde tot een enorme hoeveelheid verschillende soorten kaas. Dit voedsel blijft enkele weken tot langer dan een jaar goed, eventueel ongekoeld.
• Karnemelk en yoghurt ontstaan door de goedgekozen inwerking van melkzuurbacteriën. Door die bewerking (fermentatie) wint melk nog aan gezondheidskracht. Elke ochtend een glaasje karnemelk (gewone of met heel speciale bacteriën) drinken is echt heel gezond. Melkzuurbacterieën ( lactobacillus) zijn uiterst nuttige organismen. Sommige daarvan kunnen ziektes tegengaan, misschien zelfs kanker.
• Zuiveltoetjes zijn er in enorm veel soorten. Die zijn er vooral voor het lekker. De meeste zijn niet echt ongezond maar wel behoorlijk zoet en soms vrij vet.

Kijk verder bij diverse zuivelsites:
Zuivelengezondheid,
Zuivelonline, heel informatief,
Voedingsmagazine, vooral voor diëtisten.
Al deze site zijn opgezet vanuit de zuivelindustrie, en hebben deels het karakter van promotie.

Land van koetjes en weiden

De zuivelproductie kent als 'nevenproduct' de kalfsvleesindustrie. Want een koe moet eerst een kalfje krijgen en geeft dan tien maanden achtereen melk. De helft van die kalfjes zijn stiertjes – die worden snel vetgemest en verdwijnen als kalfslapjes in mensenmonden. Een deel van de koekalfjes is evenmin nodig voor de melkproductie, en ondergaat eenzelfde lot.

Een ander nevenproduct van de zuivelproductie is 'het typisch Hollandse landschap' met koeien in de grote open ruimte. Deze bijzaak vinden burgers toch belangrijk. Heel belangrijk zelfs: in de nieuwe (Europese) politiek is 'landschapsbehoud' voor boeren bijna een belangrijker reden voor financiële steun dan melkproductie.

Rijkdom

Nederland is door de eeuwen heen groot en gezond geworden met zuivel. Dat geldt voor afzonderlijke personen (de 'kaaskoppen'), én voor het land als geheel. De koeien op de sappige Hollandse weiden leverden gezonde melk voor de eigen bevolking, en kaas voor de export.

Dat was een belangrijke basis voor de nationale rijkdom. Nederland is nog steeds een top-zuivelland. Koeien geven in vier of vijf jaar tijds 30-40.000 liter melk. Absolute toppers mogen veel langer doorgaan, en kunnen tot voorbij 100.000 liter komen.

Broeikaseffect

Het aantal koeien, inclusief voor de vleesproductie, bedraagt ongeveer 3,5 miljoen. Ze begrazen, samen met schapen, ongeveer een miljoen hectare weiland. Een nadeel is dat koeien poepen en veel winden en boeren laten. Wereldwijd draagt dit meetbaar bij aan de zure regen en het broeikaseffect.

Zelf 'yoghurt' maken

Zelf yoghurt maken kan ook, of beter gezegd: kefir, dat ongeveer net zo smaakt. Giet een hele of halve liter melk op een soort plantje dat eruit ziet als een bloemkoolroosje, en een dag later is het kefir. Weer melk erbij gieten, en zo kan het weken lang doorgaan. Voor de prijs van gewone melk heb je dan supergezonde 'yoghurt'. Kijk verder op site deze of deze site.

Kaas maken

En nu iets anders. Flitsend! Wil je zien hoe kaas rijpt? Kijk op deze Engelse webcam. Wel geduld hebben hoor...

Een zeer gedetailleerd verhaal over het maken van kaas staat (als pdf) op de Belgische site etenschappen.

 

 

Moedermelk

De eerste en de beste melk voor pasgeboren mensjes is uiteraard moedermelk. Dat is een verhaal apart.